Terapi türleri neye göre ayrılır?
Terapi türleri iki temel soruya göre ayrılır: Kiminle çalışılıyor? (bir kişi, bir çift, bir aile, bir çocuk ya da ergen) ve görüşme nasıl yapılıyor? (yüz yüze ya da online). Bunlar psikoterapi yaklaşımlarıyla (psikodinamik, bilişsel davranışçı, bütüncül, sistemik) karıştırılmamalıdır: Örneğin bir çift terapisi sistemik ya da duygu odaklı bir yaklaşımla yürütülebilir.
| Terapi türü | Kimler katılır? | Ne zaman düşünülür? |
|---|---|---|
| Bireysel terapi | Danışan ve terapist | Kişisel ve duygusal güçlükler, kendini tanıma isteği |
| Çift ve evlilik terapisi | İki partner ve terapist | İletişim sorunları, güvenin sarsılması, tekrarlayan çatışmalar |
| Aile terapisi | Ailenin tamamı ya da bir kısmı | Aile içi çatışmalar, boşanma, kayıp, ergenlik dönemi zorlukları |
| Çocuk ve oyun terapisi | Çocuk ve terapist; düzenli aralıklarla ebeveynler | Davranış, uyum ve duygusal güçlükler |
| Ergen terapisi | Ergen ve terapist; gerektiğinde aile | Kimlik, okul, akran ilişkileri ve duygusal zorlanmalar |
| Cinsel terapi | Birey ya da çift | Cinsel işlev ve cinsel yaşamla ilgili güçlükler |
| Hipnoterapi | Birey | Psikoterapi içinde, uygun görülen durumlarda bir yöntem olarak |
| Online terapi | Yukarıdakilerin çoğu | Mesafe, ulaşım ya da zaman kısıtı olduğunda |
Bireysel terapi
Bireysel terapi, bir yetişkinin terapistle bire bir çalıştığı terapi biçimidir. Kaygı, çökkünlük, yas, öfke, özgüven sorunları ya da ilişkilerde tekrar eden örüntüler bireysel terapide ele alınabilir. Kişinin geçmişi, bugünkü yaşamı ve ilişkileri birlikte değerlendirilir. Ayrıntılar: Holistik Psikoterapi'de bireysel terapi.
Çift ve evlilik terapisi
Çift terapisinde odakta iki kişi arasındaki ilişkinin kendisi vardır. Terapist kimin haklı olduğuna karar vermez; tartışmaların altındaki ihtiyaçları, kırgınlıkları ve kısır döngüleri görünür kılmaya çalışır. İletişim kopukluğu, aldatma sonrası güvenin yeniden kurulması, ebeveynliğe geçiş ya da birlikte kalma veya ayrılma kararı çift terapisinin sık konularıdır. Ayrıntılar: Holistik Psikoterapi'de çift ve aile terapisi.
Aile terapisi
Aile terapisi, sorunu yalnızca bir aile üyesinde değil, ailenin iletişim düzeninde ve rollerinde arar. Örneğin bir çocuğun okulda yaşadığı zorluk, evdeki gerilimle, kardeş ilişkileriyle ya da ebeveynlerin ayrılığıyla bağlantılı olabilir. Görüşmelere ailenin tamamı ya da sürecin gerektirdiği kişiler katılır. Boşanma ve yeniden kurulan aileler, kayıp sonrası yas ve ergenlik döneminin getirdiği çatışmalar aile terapisinde sık çalışılan konulardır.
Çocuk ve oyun terapisi
Küçük çocuklar duygularını çoğu zaman sözcüklerle değil oyunla anlatır. Oyun terapisinde terapist, çocuğun kendini güvenle ifade edebileceği bir oyun ortamı hazırlar; oyun, çocuğun yaşadıklarını anlamanın ve işlemenin aracıdır. Çocuk terapisinde ebeveynlerle de düzenli görüşmeler yapılır, çünkü değişimin önemli bir kısmı evde gerçekleşir.
Holistik Psikoterapi'de 0–18 yaş grubuyla Psikolog, Çocuk ve Ergen Terapisti Kevser Akgün çalışır; merkezde EMDR yalnızca çocuk ve ergenlerle uygulanır. Oyun terapisi hakkında daha fazla bilgi için Kevser Akgün'ün Kıbrıs oyun terapisi sitesine ya da Holistik Psikoterapi'nin oyun terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
Ergen terapisi
Ergenlik; kimlik arayışının, bağımsızlık isteğinin ve yoğun duyguların yaşandığı bir dönemdir. Ergen terapisinde gence kendi sözünü söyleyebileceği bir alan açılır; aile ise genellikle ayrı görüşmelerle sürece katılır. Gencin terapiste güvenebilmesi için neyin gizli kalacağı, neyin aileyle paylaşılacağı baştan konuşulur (bkz. terapide gizlilik). Okul kaygısı, akran sorunları, kendine zarar verme davranışları, ekran kullanımı yüzünden çıkan tartışmalar ve aileyle çatışmalar sık başvuru nedenlerindendir. Ayrıntılar: Holistik Psikoterapi'de ergen terapisi.
Cinsel terapi
Cinsel terapi, cinsel istek, uyarılma, ağrı ya da doyum gibi cinsel yaşamla ilgili güçlüklerin konuşarak ele alındığı bir psikoterapi alanıdır; bireysel olarak ya da çift olarak yürütülebilir. Cinsel sorunların bedensel nedenleri de olabileceğinden, gerektiğinde üroloji, jinekoloji ya da başka bir tıbbi değerlendirme istenir. Utanç bu alanda yardım almayı sıklıkla geciktirir; konuşmaya başlamak çoğu zaman ilk adımdır. Ayrıntılar: Holistik Psikoterapi'de cinsel terapi.
Hipnoterapi
Hipnoterapi, hipnozun eğitimli bir terapist tarafından psikoterapi içinde bir yöntem olarak kullanılmasıdır. APA'nın psikolojik hipnoz bölümü hipnozu, dikkatin yoğunlaştığı ve önerilere yanıt verme yetisinin arttığı bir bilinç durumu olarak tanımlar. Hipnoz tek başına bir tedavi değildir; uygun görülen durumlarda kapsamlı bir terapi planının parçası olarak kullanılır. Erdem Akgün'ün hazırladığı Kıbrıs hipnoz rehberinde hipnoz ve hipnoterapi üzerine ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz; merkezdeki uygulama için hipnoterapi sayfasına bakabilirsiniz.
Online terapi
Online terapi ayrı bir yaklaşım değil, yukarıdaki terapilerin çoğunun görüntülü görüşmeyle yapılmasıdır. Bireysel, çift ve ergen görüşmeleri online yürütülebilir; küçük çocuklarla oyun terapisi ise genellikle bir oyun odası gerektirir. Kimler için uygun olduğunu, teknik ve gizlilik koşullarını online terapi KKTC sayfasında ele aldık.
Hangi terapi türünün size uygun olduğuna nasıl karar verilir?
Bu kararı çoğu zaman tek başınıza vermeniz gerekmez. İlk görüşmede terapist, sorunun kimleri etkilediğini ve kimlerin sürece katılmaya hazır olduğunu sizinle birlikte değerlendirir. Bir kişi bireysel terapiyle başlayıp daha sonra eşiyle çift terapisine geçebilir; bir çocuğun terapisi aile görüşmeleriyle desteklenebilir. Ne beklemeniz gerektiğini ilk seans sayfasında bulabilirsiniz.