Kısaca: Kim ne yapar?
Ruh sağlığı alanındaki meslekler kolayca birbirine karıştırılır; çünkü birçoğu psikoterapi yapabilir. Asıl farklar, aldıkları temel eğitimde ve ilaç yazma yetkisindedir.
| Meslek | Temel eğitim | İlaç yazabilir mi? | Başlıca işi |
|---|---|---|---|
| Psikiyatrist | Tıp fakültesi ve ardından psikiyatri uzmanlığı | Evet | Tıbbi değerlendirme, tanı ve ilaç tedavisi; bir kısmı psikoterapi de yapar |
| Çocuk ve ergen psikiyatristi | Tıp fakültesi ve ardından çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanlığı | Evet | Çocuk ve ergenlerde tıbbi değerlendirme ve ilaç tedavisi |
| Psikolog | Psikoloji lisansı | Hayır | Psikolojik değerlendirme, testler ve çalıştığı alana göre danışmanlık |
| Klinik psikolog | Klinik psikoloji alanında lisansüstü (yüksek lisans ya da doktora) eğitim | Hayır | Psikolojik değerlendirme ve psikoterapi |
| Psikolojik danışman | Rehberlik ve psikolojik danışmanlık (PDR) lisansı | Hayır | Okul, gelişim, kariyer ve uyum sorunlarında danışmanlık |
| Psikoterapist | Ayrı bir üniversite bölümü değildir; temel meslek eğitiminin üzerine psikoterapi eğitimi ve süpervizyon | Temel mesleğine bağlıdır | Psikoterapi |
Bu tablo genel bir çerçeve çizer. Unvanların kullanımı ve mesleki düzenlemeler ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir; bir uzmanın hangi eğitimi aldığını doğrudan sormak her zaman uygundur. Uzman seçerken başka nelere bakılabileceğini terapist seçimi sayfasında bulabilirsiniz.
Psikiyatrist kimdir?
Psikiyatrist, ruhsal hastalıkların tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir hekimdir. Hekim olduğu için şikâyetlerin bedensel bir nedeni olup olmadığını da araştırır, gerektiğinde tahlil ister; ilaç tedavisini başlatır, izler ve sonlandırır. Bazı psikiyatristler psikoterapi de yapar; pek çoğu ise ağırlıklı olarak tanı ve ilaç tedavisine odaklanır, psikoterapi için psikologlarla iş birliği yapar.
Halk arasında “sinir doktoru” denildiğinde bazen nörolog, bazen psikiyatrist kastedilir. Nörolog; epilepsi, migren ya da inme gibi beyin ve sinir sistemi hastalıklarıyla ilgilenen hekimdir. Psikiyatri ile nöroloji eskiden “ruh ve sinir hastalıkları” adı altında birlikte anıldığı için bu karışıklık bugün de sürer. Lefkoşa'daki Barış Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi gibi bazı kurumların adında bu ifade hâlâ yaşar; bu hastane Sağlık Bakanlığı'na bağlı bir psikiyatri hastanesidir.
Psikolog ve klinik psikolog kimdir?
Psikolog, üniversitede psikoloji eğitimi almış kişidir. İnsan davranışı, duygular, öğrenme, gelişim ve psikolojik ölçme konularında yetişir; eğitim, iş dünyası ya da sağlık gibi farklı alanlarda çalışabilir.
Klinik psikolog ise lisans eğitiminin ardından klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim almış; ruhsal güçlüklerin değerlendirilmesi ve psikoterapisi konusunda uygulamalı eğitim ve süpervizyondan geçmiş uzmandır. Psikologlar ilaç yazamaz; çalışmalarının araçları görüşme, psikolojik testler ve psikoterapidir.
Psikolojik danışman ve psikoterapist ne demek?
Psikolojik danışman, rehberlik ve psikolojik danışmanlık (PDR) bölümünden mezun olan uzmandır. Okullarda ve danışmanlık birimlerinde çocukların, gençlerin, ailelerin ve yetişkinlerin uyum, gelişim ve kariyer sorunlarıyla çalışır; lisansüstü eğitimle klinik alanda da uzmanlaşabilir.
Psikoterapist ise bir diploma adından çok bir işlevi anlatır: psikoterapi alanında ek eğitim ve süpervizyon almış ruh sağlığı uzmanı. Bir psikoterapistin temel mesleği psikolog, psikiyatrist ya da psikolojik danışman olabilir. Bu unvanı gördüğünüzde temel mesleği ve psikoterapi eğitimini ayrıca sormanız yerinde olur.
Hangi durumda önce kime başvurmalı?
Aşağıdaki ayrım yol göstericidir, katı bir kural değildir.
Önce psikiyatriste ya da bir hekime başvurmanın uygun olabileceği durumlar
- Başkalarının duymadığı sesleri duymak ya da gerçekliği algılamada belirgin değişiklikler
- Günlük yaşamı neredeyse durduran ağır bir çökkünlük; yemek yiyememe ya da günlerce uyuyamama
- Kullandığınız bir psikiyatrik ilacın etkisi ya da yan etkileriyle ilgili sorular
- Alkol ya da madde kullanımını bırakırken ortaya çıkan bedensel belirtiler
- Ruhsal şikâyetlerin yanında açıklanamayan bedensel belirtiler; önce bedensel bir neden olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir
Kendinize ya da bir başkasına zarar verme tehlikesi varsa randevu beklemeyin; acil destek sayfasındaki adımları izleyin.
Önce psikoloğa başvurmanın uygun olabileceği durumlar
- İlişki sorunları, ayrılık, kayıp ve yas
- Kaygı, stres, özgüven sorunları ve tekrar eden duygusal örüntüler
- Çocuk ve ergenlerde davranış ve uyum güçlükleri
- Hayatınızdaki bir dönemi anlamak ve kendinizi tanımak istemek
Emin değilseniz bir klinik psikologla başlamak da mümkündür: İlk görüşmede durumunuz değerlendirilir; ilaç değerlendirmesi gerektiği düşünülürse bir psikiyatriste yönlendirilirsiniz.
Psikolog ve psikiyatrist birlikte nasıl çalışır?
Pek çok durumda ilaç ve psikoterapi birlikte yürütülür. Bu iş bölümünde psikiyatrist ilacı düzenler ve izler; psikolog ise düzenli görüşmelerle düşünce, duygu ve ilişki örüntüleri üzerinde çalışır. İki uzmanın sizin hakkınızda bilgi paylaşması ancak onayınızla olur; hangi bilginin kiminle paylaşılacağını bilmeye hakkınız vardır (bkz. terapide gizlilik).
İlacı azaltma ya da bırakma kararını, hekim olmayan birinin önerisiyle vermeyin. Bu karar, ilacı yazan hekimle birlikte alınır.
Bu rehberi yayımlayan merkezde durum nedir?
Holistik Psikoterapi'de psikologlar çalışır; merkezde psikiyatrist yoktur. Görüşmeler sırasında ilaç değerlendirmesi gerektiği düşünülürse danışan bir psikiyatriste yönlendirilir ve uygun görülürse psikoterapi bu süreçle birlikte sürdürülür. Merkezde çalışan uzmanlar hakkında bilgiyi Holistik Psikoterapi'nin hakkımızda sayfasında bulabilirsiniz.